Phụ nữ lao động tự do thu nhập cao hơn chồng

Gần 40% phụ nữ lao động tự do có thu nhập cao hơn chồng – Kinh tế gig mở ra cơ hội nhưng cũng nhiều thách thức

Trong xã hội hiện nay, ngày càng nhiều phụ nữ tham gia vào lĩnh vực lao động tự do và trở thành trụ cột kinh tế của gia đình. Theo kết quả nghiên cứu mới công bố, gần 40% phụ nữ làm nghề buôn bán nhỏ, giúp việc gia đình hay các công việc tự do khác có thu nhập cao hơn chồng, và hơn 27% có mức thu nhập ngang bằng. Điều này cho thấy vị thế kinh tế của phụ nữ trong gia đình đang thay đổi rõ rệt, kéo theo tiếng nói và quyền quyết định cũng gia tăng.

Ngày 26/9 tại Hà Nội, Viện Xã hội học và Tâm lý học (thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam) cùng Quỹ FNF đã tổ chức hội thảo khoa học với chủ đề “Tăng cường quyền năng kinh tế cho phụ nữ trong nền kinh tế gig”. Hội thảo có sự tham dự của nhiều chuyên gia, nhà nghiên cứu và đại diện các tổ chức quốc tế.

Nền kinh tế gig và cơ hội cho phụ nữ

Kinh tế gig hay còn gọi là nền kinh tế việc làm tự do, đang trở thành xu hướng phổ biến. Đây là mô hình kinh tế dựa vào những công việc ngắn hạn, linh hoạt, thường thông qua các nền tảng số thay vì hợp đồng lao động dài hạn. Người lao động có thể tham gia nhiều ngành nghề như bán hàng rong, giao đồ ăn, lái xe công nghệ hay giúp việc gia đình.

Điểm mạnh của hình thức này chính là sự linh hoạt về thời gian và không gian. Phụ nữ có thể vừa làm việc kiếm thu nhập, vừa cân bằng trách nhiệm chăm sóc con cái và gia đình. Tuy nhiên, hạn chế lớn nhất của mô hình này là thiếu ổn định, ít phúc lợi xã hội và không được bảo vệ đầy đủ bởi các chính sách an sinh.

Phụ nữ ngày càng khẳng định vị thế trong gia đình

Báo cáo của TS Nguyễn Thị Phương Hoa cho thấy: gần 70% phụ nữ được khảo sát đang có mức thu nhập ngang bằng hoặc cao hơn chồng. Đặc biệt, hơn 81% phụ nữ tự quyết định phần lớn hoặc toàn bộ số tiền mình kiếm được. Thu nhập ổn định không chỉ giúp họ đảm bảo cuộc sống, mà còn nâng cao vị thế và tiếng nói trong gia đình, từ đó góp phần thu hẹp khoảng cách giới trong đời sống thường ngày.

Theo khảo sát 324 phụ nữ tại Hà Nội, đa số họ phải làm việc gần 10 tiếng/ngày, nhiều trường hợp bắt đầu công việc từ 2 giờ sáng và chỉ nghỉ ngơi khi đã tối muộn. Công việc nặng nhọc, áp lực nhưng mang lại thu nhập không hề thấp. Giúp việc gia đình có thể đạt từ 5–7 triệu đồng/tháng, một số trường hợp cao hơn; buôn bán nhỏ hoặc bán hàng rong dao động từ 4–8 triệu đồng/tháng, thậm chí vượt mức lương công nhân tại các khu công nghiệp.

Thách thức “gánh nặng kép” của phụ nữ lao động tự do

TS Bùi Thị Hương Trầm cho biết, dù có thu nhập đáng kể và được chồng thừa nhận vai trò kinh tế, nhưng phụ nữ vẫn phải gánh thêm phần việc chăm sóc con cái, dọn dẹp nhà cửa và các trách nhiệm gia đình khác. Đây được gọi là “gánh nặng kép” mà nhiều phụ nữ đang phải đối mặt.

Ở góc độ xã hội, TS Hoàng Vũ Linh Chi nhận định rằng phụ nữ lao động phi chính thức đóng vai trò quan trọng trong sinh kế đô thị. Tuy nhiên, họ thường phải làm việc trong điều kiện thiếu an toàn, dễ bị bóc lột và chịu nhiều định kiến giới.

Giải pháp nâng cao quyền năng kinh tế cho phụ nữ

Các chuyên gia đều thống nhất rằng muốn cải thiện vị thế của phụ nữ trong nền kinh tế gig, cần có giải pháp đồng bộ như:

Hỗ trợ tiếp cận vốn vay ưu đãi.

Đào tạo kỹ năng số để phụ nữ dễ dàng tiếp cận công việc mới.

Mở rộng mạng lưới kết nối nghề nghiệp.

Bảo vệ quyền lợi cho lao động phi chính thức thông qua an sinh xã hội.

Xóa bỏ rào cản văn hóa và định kiến giới trong gia đình cũng như cộng đồng.

PGS.TS Đặng Thị Hoa, Phó Viện trưởng Viện Xã hội học và Tâm lý học, nhấn mạnh: “Phụ nữ trong khu vực phi chính thức đang đóng góp rất lớn cho kinh tế hộ gia đình và sự phát triển của đô thị. Việc nâng cao quyền năng kinh tế của họ không chỉ là vấn đề bình đẳng giới, mà còn là động lực quan trọng để phát triển bền vững.”