Vì sao không thể tự ý nuôi và nhân giống động vật quý hiếm ở Việt Nam?

Gần đây, vụ việc một người đàn ông ở Nghệ An bị tuyên án 6 năm tù vì nuôi và bán gà lôi trắng – loài thuộc danh mục động vật nguy cấp, quý, hiếm nhóm IIB – đã khiến dư luận đặt câu hỏi: “Tại sao không cho người dân nuôi và nhân giống để tăng số lượng loài?”.

Thực tế, pháp luật Việt Nam quy định rất rõ: việc nuôi, chăm sóc và nhân giống động vật quý hiếm phải được cấp phép và do những đơn vị có đủ chuyên môn, cơ sở vật chất thực hiện. Người dân không thể tùy tiện tiến hành vì nhiều lý do liên quan đến bảo tồn đa dạng sinh học và an toàn cộng đồng.

1. Các nhóm động vật quý hiếm cần bảo vệ ở Việt Nam

Theo Sách Đỏ Việt Nam, danh mục động vật nguy cấp, quý, hiếm được chia thành hai nhóm chính:

Nhóm IB: Gồm các loài có nguy cơ tuyệt chủng rất cao, bị cấm hoàn toàn việc săn bắt, nuôi, buôn bán vì mục đích thương mại. Chỉ những trường hợp đặc biệt như nghiên cứu khoa học hoặc bảo tồn mới được cấp phép. Ví dụ: rắn hổ chúa, sếu đầu đỏ, rùa đầu to, chim hồng hoàng, cá sấu Xiêm, gà lôi mào trắng…

Nhóm IIB: Gồm các loài vẫn tồn tại trong tự nhiên nhưng đang bị đe dọa và cần quản lý chặt. Có thể khai thác thương mại nếu được cấp phép và đáp ứng điều kiện nghiêm ngặt. Ví dụ: gà lôi trắng, tắc kè hoa, trăn đất, hạc đen, ó cá, các loài rắn hổ mang…

Mọi hành vi nuôi, vận chuyển, buôn bán các loài này nếu không có giấy phép đều vi phạm pháp luật và có thể bị xử lý hình sự.

2. Vì sao bị cấm nuôi và nhân giống tự phát?

Nguy cơ mất nguồn gen gốc

Nhân giống tùy tiện, không có chuyên môn dễ dẫn đến cận huyết, suy giảm chất lượng di truyền và làm mất đi sự đa dạng gen, ảnh hưởng trực tiếp đến sự tồn tại của loài.

Kích thích săn bắt trái phép

Nếu cho phép nuôi tự do, nhiều đối tượng có thể lợi dụng để hợp thức hóa động vật bắt từ tự nhiên, khiến số lượng ngoài hoang dã càng sụt giảm.

Khó kiểm soát nguồn gốc

Không có giấy phép thì cơ quan chức năng khó phân biệt cá thể động vật là sinh sản nuôi hay săn bắt, tạo kẽ hở cho buôn bán bất hợp pháp.

Nguy cơ bệnh dịch

Cơ sở nuôi trái phép thường thiếu điều kiện vệ sinh, chuồng trại, dễ phát sinh dịch bệnh ở động vật và lây sang người, ví dụ như cúm gia cầm hay virus nguy hiểm khác.

Tuân thủ cam kết quốc tế

Việt Nam là thành viên Công ước CITES – quy định nghiêm ngặt việc nuôi, nhân giống và buôn bán động vật quý hiếm. Vi phạm sẽ ảnh hưởng đến uy tín và hợp tác quốc tế.

Đảm bảo tái thả thành công

Động vật nuôi nhốt không đúng cách dễ mất kỹ năng sinh tồn, khó thích nghi khi tái thả về tự nhiên, thậm chí mang mầm bệnh gây hại cho quần thể ngoài hoang dã.

3. Hướng bảo tồn hợp pháp

Hiện nay, nhiều trung tâm cứu hộ và bảo tồn ở Việt Nam đã nhân giống thành công một số loài quý hiếm để tái thả. Hoạt động này được thực hiện bởi các tổ chức, chuyên gia có chuyên môn, tuân thủ quy trình khoa học và pháp luật.

Kết luận: Việc nuôi và nhân giống động vật quý hiếm không đơn giản là “giúp loài tăng số lượng”, mà nếu làm sai cách sẽ gây hại nhiều hơn lợi. Pháp luật nghiêm cấm hành vi tự ý này để bảo vệ hệ sinh thái, ngăn chặn buôn bán trái phép và đảm bảo an toàn sinh học cho cả con người lẫn thiên nhiên.