Khu vườn bí mật ở Tử Cấm Thành mở cửa sau hơn 100 năm: Hành trình hồi sinh di sản

Hơn một thế kỷ trôi qua trong im lặng, khu vườn mang tên Hoàng đế Càn Long bên trong Tử Cấm Thành (Trung Quốc) cuối cùng cũng mở cửa đón khách. Sự kiện này không chỉ đánh dấu một bước ngoặt trong công tác bảo tồn di sản văn hóa, mà còn hé lộ vẻ đẹp tinh xảo, thanh tịnh của một trong những khu vườn hoàng gia bí ẩn nhất thế giới.





Khi nhắc đến Tử Cấm Thành, người ta thường nghĩ đến những cung điện đồ sộ, mái ngói vàng óng và quyền uy của triều đại phong kiến Trung Hoa. Nhưng ít ai biết rằng, ẩn sâu trong khuôn viên rộng lớn ấy là một khu vườn nhỏ, được Hoàng đế Càn Long xây dựng riêng để tìm lại sự tĩnh tại giữa muôn trùng chính sự. Sau hơn 100 năm bị khóa kín, giờ đây khu vườn ấy đã trở lại với vẻ đẹp ngập tràn sức sống.

Mở cửa khu vườn bí mật – biểu tượng của sự tái sinh

Kiến trúc sư người Singapore Ho Puay Peng – hiện là Chủ tịch UNESCO phụ trách bảo tồn di sản kiến trúc châu Á – kể lại rằng lần đầu ông đến Tử Cấm Thành vào cuối thập niên 1980, nơi đây trông vô cùng hoang tàn. Nhiều sân bị biến thành kho chứa, tường gạch loang lổ, rác thải chất đống. Ông chỉ có thể dùng một từ để mô tả: “kinh khủng”.


Thời điểm ấy, Tử Cấm Thành mới chỉ mở một phần nhỏ cho du khách. Các công trình bằng gỗ bị xuống cấp nghiêm trọng sau hàng trăm năm tồn tại. Mặc dù Bảo tàng Cố Cung được thành lập từ năm 1925 – sau khi Hoàng đế cuối cùng của triều Thanh là Phổ Nghi rời khỏi cung – nhưng phải đến nhiều thập kỷ sau, công tác trùng tu mới thực sự bắt đầu.


Trải qua hơn 40 năm nỗ lực, các đơn vị hành chính và cơ quan từng chiếm dụng khu vực này đã rút khỏi, trả lại không gian nguyên bản cho Bảo tàng Cố Cung. Ngày nay, Tử Cấm Thành đã trở thành điểm đến được ghé thăm nhiều nhất Trung Quốc, đón hàng chục triệu lượt khách mỗi năm. Nhân dịp kỷ niệm 100 năm thành lập bảo tàng, khu vườn mang tên Hoàng đế Càn Long – nằm ở góc đông bắc cung điện – đã được mở cửa trở lại.


Theo giới chuyên môn, khu vườn này là một trong những hạng mục được trang trí tinh xảo nhất trong toàn bộ Tử Cấm Thành. Đây cũng là không gian riêng tư của Hoàng đế Càn Long – vị vua nổi tiếng yêu nghệ thuật, văn học và kiến trúc. Không giống những cung điện phô trương quyền lực, khu vườn mang đậm phong cách tao nhã, gợi cảm giác thư thái và tĩnh lặng hiếm thấy trong chốn hoàng cung.

Vẻ đẹp tái sinh sau gần một thế kỷ bị lãng quên

Khu vườn Càn Long từng đóng cửa suốt gần 100 năm, cho đến khi dự án phục hồi được khởi động nhờ hợp tác giữa Bảo tàng Cố Cung và Quỹ Di sản Thế giới (World Monuments Fund). Quá trình trùng tu kéo dài 25 năm, đòi hỏi hàng nghìn giờ nghiên cứu, phục dựng từng chi tiết nhỏ từ màu sơn, hoa văn, đến cấu trúc gỗ truyền thống.


Vào ngày khai trương, dù thời tiết mưa nhẹ, hàng dài du khách vẫn xếp hàng để được chiêm ngưỡng khu vườn. Cổng vào nhỏ, hẹp và kín đáo – thể hiện đúng triết lý của Hoàng đế Càn Long: một nơi để “ẩn mình trong tĩnh lặng”. Với diện tích chỉ khoảng 6.000m², khu vườn mang phong cách tinh tế, đối lập hoàn toàn với sự tráng lệ của phần còn lại trong Tử Cấm Thành.


Vua Càn Long đã lấy cảm hứng từ những khu vườn tư gia ở miền Nam Trung Quốc, nơi phong cảnh mềm mại và giàu tính thiền định. Ông cho chia khu vực thành bốn sân nối tiếp nhau, mỗi sân mang một bố cục riêng – có nơi tập trung nhiều công trình, có nơi lại để trống, thoáng đãng. Hiện du khách mới được tham quan hai trong số bốn sân này, nhưng mỗi bước đi đều như lạc vào một bức tranh cổ sống động.





Theo kiến trúc sư Ho Puay Peng, “Các công trình trong khu vườn được bố trí khéo léo, tạo nên cảm giác không gian liên hoàn mà không hề gò bó. Khi đứng dưới mặt đất, từ trên lầu hay trên đỉnh giả sơn, mỗi góc nhìn đều mở ra một khung cảnh hoàn toàn khác biệt.”


Từng bức tường sơn son, mái ngói lưu ly, các khung cửa chạm khắc họa tiết mây rồng đều được phục hồi tỉ mỉ. Mỗi chi tiết đều mang dấu ấn nghệ thuật cung đình triều Thanh, phản ánh tinh thần thẩm mỹ cao cấp và sự tôn kính thiên nhiên của Hoàng đế Càn Long.


Không chỉ là nơi nghỉ ngơi, khu vườn còn là nơi vua viết thơ, ngắm cảnh và tiếp các học giả thân tín. Chính tại đây, nhiều bài thơ nổi tiếng của Càn Long được sáng tác, ca ngợi vẻ đẹp thiên nhiên và triết lý sống thuận theo tự nhiên. Bởi vậy, việc khôi phục khu vườn không chỉ là phục dựng kiến trúc, mà còn là tái hiện một phần tâm hồn của vị hoàng đế này.

Hành trình bảo tồn và giá trị văn hóa vượt thời gian

Sau khi khu vườn Càn Long mở cửa, đại diện Bảo tàng Cố Cung cho biết Dưỡng Tâm Điện – nơi làm việc của các hoàng đế triều Thanh – cũng sẽ được trùng tu và mở cửa trong thời gian tới. Điều này cho thấy cam kết mạnh mẽ của Trung Quốc trong việc bảo tồn và phát huy giá trị các di sản văn hóa.


Sự kiện mở cửa khu vườn bí mật đã nhanh chóng trở thành tâm điểm chú ý trên mạng xã hội Trung Quốc, thu hút hàng triệu lượt tìm kiếm. Nhiều du khách mô tả cảm giác bước vào khu vườn như “đi ngược thời gian”, được sống trong không gian của hoàng gia xưa. Các chuyên gia quốc tế đánh giá đây là một trong những dự án bảo tồn di sản tỉ mỉ và thành công nhất trong nhiều thập kỷ qua.


Không chỉ mang ý nghĩa lịch sử, khu vườn Càn Long còn là minh chứng cho tinh thần bảo tồn bền bỉ và khát vọng gìn giữ văn hóa truyền thống trong thời đại hiện đại hóa. Sau hơn 100 năm bị lãng quên, khu vườn đã hồi sinh như một viên ngọc sáng – vừa cổ kính, vừa mới mẻ, gợi lên lòng tự hào dân tộc và khát vọng bảo tồn di sản nhân loại.


Như lời ông Ho Puay Peng chia sẻ: “Mỗi lần bước vào khu vườn Càn Long, tôi cảm nhận được hơi thở của quá khứ. Đây không chỉ là nơi lưu giữ ký ức hoàng gia, mà còn là nơi khiến chúng ta suy ngẫm về mối quan hệ giữa con người và thiên nhiên, giữa di sản và thời gian.”


Hơn một thế kỷ bị lãng quên đã khép lại. Khu vườn bí mật của Hoàng đế Càn Long giờ đây không chỉ là di sản của Trung Quốc, mà còn là niềm cảm hứng cho nhân loại trong hành trình gìn giữ và trân trọng quá khứ.