Thí điểm đưa AI vào giảng dạy phổ thông: Bước đầu đầy hứng khởi và thách thức

Ngày 28/10, tại Hà Nội, Vụ Giáo dục Phổ thông (Bộ GD&ĐT) chính thức thí điểm đưa trí tuệ nhân tạo (AI) vào giảng dạy ở bậc phổ thông, mở ra hướng đi mới trong giáo dục hiện đại.

Thông tin này được GS.TS Lê Anh Vinh, Viện trưởng Viện Khoa học Giáo dục, công bố tại Hội thảo “Phát triển năng lực trí tuệ nhân tạo cho người học”, tổ chức phối hợp cùng Trường ĐH Khoa học Xã hội và Nhân văn và Hội Khoa học Công nghệ Việt Nam.

Chương trình thí điểm nhằm chuẩn bị lộ trình triển khai AI trên toàn quốc, đồng thời xây dựng khung năng lực AI cho học sinh và giáo viên trung học phổ thông (THPT).

GS Lê Anh Vinh nhấn mạnh, việc đưa AI vào giảng dạy không chỉ là xu hướng công nghệ mà còn là yêu cầu thiết yếu để học sinh làm quen, sáng tạo và phát triển năng lực tư duy số trong thế kỷ 21.

Thực trạng ứng dụng AI của học sinh và giáo viên

Theo khảo sát của Viện Khoa học Giáo dục, 87% học sinh THCS đã biết sử dụng các ứng dụng AI, đặc biệt là Chat GPT để giải quyết những câu hỏi khó.

Đối với giáo viên THCS và THPT, khảo sát với gần 35.000 người cho thấy 76% đã áp dụng AI trong dạy học, nhận định AI mang lại hiệu quả đáng kể trong việc hỗ trợ giảng dạy và phát triển năng lực học sinh.

GS Lê Anh Vinh chỉ ra rằng ngay cả khi AI chưa được đưa bài bản vào chương trình, việc học sinh và giáo viên tự tiếp cận công nghệ vẫn diễn ra sôi động. Tuy nhiên, nếu thiếu phương pháp giáo dục phù hợp, hiệu quả không đạt như mong muốn.

PGS.TS Hoàng Minh Sơn, Giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội, khẳng định AI và công nghệ số là trụ cột chiến lược đến năm 2030 và tầm nhìn 2045, đồng thời ví AI là kỹ năng thiết yếu, tương tự như ngoại ngữ trước đây.

Việc đưa năng lực lãnh đạo, sáng tạo và ứng dụng AI vào học tập sớm sẽ giúp học sinh và sinh viên sử dụng công nghệ hiệu quả ngay từ bậc phổ thông, thay vì chỉ tiếp cận khi tốt nghiệp.

Trăn trở khi đưa AI vào giáo dục phổ thông

Đưa AI vào giáo dục phổ thông cần dựa trên ba trụ cột chính: chính sách nhất quán, chương trình dạy linh hoạt, và nguồn lực con người – tài chính.

Hiện tại có ba hướng triển khai: tích hợp AI hoàn toàn vào các môn học, đưa AI như một phần môn tin học, hoặc xây dựng AI như môn học độc lập.

Viện Khoa học Giáo dục đề xuất hướng tích hợp AI vào các môn học để tránh chồng chéo, triển khai từng bước, có đánh giá nghiên cứu để đảm bảo hiệu quả.

Chương trình thí điểm hiện áp dụng từ lớp 1 đến lớp 12 tại các trường thực nghiệm, với 16 tiết dạy mỗi năm học. Ở bậc tiểu học tập trung vào giáo dục đạo đức và nhận thức về AI; ở các lớp cao hơn tăng dần hàm lượng kiến thức và kỹ năng kỹ thuật.

Kết quả bước đầu cho thấy giáo viên có thể hướng dẫn học sinh sử dụng AI an toàn nếu có tài liệu chuẩn hóa. Tuy nhiên, kiến thức nền tảng và kỹ thuật AI vẫn là thách thức lớn vì đa số giáo viên chưa có chuyên môn công nghệ.

Do đó, Viện đề xuất số hóa học liệu, để giáo viên đóng vai trò hỗ trợ thay vì giảng dạy trực tiếp.

Phân hóa và thách thức trong thực tế triển khai

Hiệu trưởng Trường THPT chuyên Chu Văn An, Th.S Nguyễn Thị Nhiếp, cho biết thực tế triển khai AI còn phân hóa rõ rệt giữa các trường: một số chưa quan tâm, một số đầu tư mạnh, đặc biệt giữa thành thị và nông thôn, trường công và tư.

Nhiều trường tư tổ chức đào tạo rất bài bản, trong khi trường công vẫn loay hoay với quy định dạy thêm, học thêm, ngân sách và hành lang pháp lý.

Điều này đặt ra bài toán về lộ trình, mục tiêu và cách tổ chức cho việc đưa AI vào giảng dạy phổ thông.

Theo TS. Tô Hồng Nam, Phó Cục trưởng Cục Khoa học, Công nghệ và Thông tin, người học hiện chủ yếu tự học AI qua mạng xã hội hoặc các khóa trực tuyến nhưng thiếu cơ chế kiểm chứng chất lượng.

Nhiều người tự xưng “thầy dạy AI” nhưng không có chuyên môn, khiến học viên không biết học gì là đủ. Vì vậy, cần có hệ thống đánh giá, công nhận và chuẩn hóa thống nhất để đảm bảo chất lượng đào tạo AI.

AI trong giáo dục phổ thông: Cơ hội và lộ trình cần thiết

Việc thí điểm AI tại các trường phổ thông là bước đi tiên phong, mở ra cơ hội phát triển năng lực công nghệ cho thế hệ học sinh Việt Nam.

Cùng với khung chính sách, chương trình linh hoạt và nguồn lực phù hợp, AI hứa hẹn giúp học sinh và giáo viên nâng cao kỹ năng, tư duy sáng tạo và chuẩn bị cho tương lai.

Song song đó, các nhà trường cần giải pháp chuẩn hóa, đào tạo giáo viên, và hành lang pháp lý rõ ràng để triển khai hiệu quả, tránh phân hóa giáo dục.

Thông điệp từ hội thảo nhấn mạnh: AI không chỉ là công cụ mà là kỹ năng sống, cần được tiếp cận bài bản từ phổ thông. Chủ động, sáng tạo và an toàn là chìa khóa để AI trở thành lực đẩy phát triển giáo dục hiện đại, giúp học sinh làm chủ công nghệ ngay từ lớp học đầu tiên.