Sinh viên mất cảnh giác vì lướt mạng xã hội nhảm dễ bị lừa đảo

Sinh viên mất cảnh giác trên mạng xã hội: Nguy cơ từ thói quen “xem nhảm”

Thời gian gần đây, nhiều vụ việc sinh viên mất tích rồi được tìm thấy trong khách sạn đã gây chấn động dư luận. Điểm chung là nạn nhân đều rơi vào những chiêu trò lừa đảo cũ kỹ, vốn đã được cảnh báo rất nhiều lần. Vụ hai tân sinh viên Học viện Hàng không Việt Nam bị dụ đi theo “chương trình du học, việc làm hợp tác quốc tế” ở Tây Ninh là minh chứng rõ ràng. Trước đó, nhà trường đã đưa ra cảnh báo nhưng các em vẫn sập bẫy.

Không chỉ vậy, tại Hà Nội, một tân sinh viên cũng rơi vào tình huống tương tự khi tự nhốt mình trong phòng trọ và yêu cầu gia đình chuyển hơn 1,2 tỷ đồng theo yêu cầu của kẻ lừa đảo. Chiêu thức quen thuộc là giả danh cơ quan chức năng, cáo buộc nạn nhân liên quan đến tội phạm tài chính, sau đó buộc phải chuyển tiền để “chứng minh vô tội”.

Điều khiến nhiều người bất ngờ là sinh viên – nhóm đối tượng vốn thành thạo công nghệ – lại dễ dàng bị qua mặt bởi những trò lừa đã xuất hiện từ nhiều năm. Một giảng viên tại TP.HCM cho biết ông không quá ngạc nhiên bởi hằng ngày chứng kiến sinh viên dành phần lớn thời gian cho mạng xã hội nhưng chỉ để xem video hài, drama, hoặc tranh cãi vô bổ. Trong khi đó, các thông tin quan trọng như cảnh báo từ nhà trường hay tin tức học thuật thường bị bỏ qua.

Ông lấy ví dụ: khi trường tổ chức hội thảo với các giáo sư, chuyên gia quốc tế, sinh viên thường lặng lẽ… cắm mặt vào điện thoại. Ngược lại, nếu có ca sĩ đến biểu diễn, hàng loạt bạn trẻ lập tức livestream, quay video, thậm chí chen lấn để ghi hình. Tệ hơn, nhiều sinh viên khi đi phỏng vấn xin thực tập không nắm rõ thông tin cơ bản về ngân hàng hay doanh nghiệp nộp hồ sơ, nhưng lại thuộc làu chuyện đời tư nghệ sĩ hoặc trend mạng xã hội.

Các chuyên gia cho rằng tình trạng sinh viên “chìm đắm” trong không gian ảo không chỉ khiến các em mất cảnh giác trước lừa đảo, mà còn dần đánh mất kỹ năng sống quan trọng. PGS.TS Vũ Hải Quân (Giám đốc ĐHQG TP.HCM) nhấn mạnh: điện thoại và internet là công cụ hữu ích, nhưng nếu chỉ để giải trí vô bổ, nó sẽ biến người trẻ thành “tù nhân” của thông tin nhảm nhí.

PGS.TS Nguyễn Hoàng Tú Anh (Hiệu trưởng ĐH Công nghệ Thông tin TP.HCM) cũng cảnh báo sinh viên cần học cách dùng công nghệ để phát triển bản thân, cân bằng giữa học tập và giải trí, đồng thời tránh xa các cạm bẫy lừa đảo.

Theo khảo sát của Trung ương Hội Sinh viên Việt Nam với hơn 26.000 sinh viên, gần như 100% sử dụng Facebook và Zalo, trong đó hơn 90% truy cập mạng xã hội chủ yếu để giải trí. Con số này cho thấy lý do vì sao dù thông tin cảnh báo lừa đảo xuất hiện dày đặc, nhiều sinh viên vẫn không hề để tâm.

Ông Vũ Ngọc Sơn (Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia) phân tích: việc “biết dùng công nghệ” không đồng nghĩa với “có năng lực an toàn số”. Những cảnh báo trên báo chí, trường học chỉ có giá trị chung chung, trong khi kẻ lừa đảo sử dụng giấy tờ, chứng cứ giả mạo, thậm chí cô lập nạn nhân để tạo cảm giác “thật” khiến người trẻ khó tỉnh táo.

Giải pháp bền vững, theo ông Sơn, chính là nâng cao năng lực an toàn số: biết dừng lại, kiểm chứng thông tin và hình thành thói quen phản xạ an toàn khi tiếp xúc với bất kỳ nội dung nào trên mạng. Chỉ như vậy, sinh viên mới có thể tự bảo vệ bản thân trước những kịch bản lừa đảo ngày càng tinh vi.